Nekoliko važnih informacija o trudnoći i porođaju

trudnica

PIŠE: Dr Milovan Jovanović, spec. ginekolog akušer, Dom zdravlja Podgorica

Glavni zadatak savremene perinatalne medicine je rađanje živog i zdravog potomstva. Tokom antenatalnih posjeta naročito je važno što ranije uočiti nepravilnosti toka trudnoće, koje mogu izazvati ugroženost ploda. Zato svaki prenatalni rizik valja ozbiljno analizirati i shodno tome sprovesti određene postupke da bi se spriječile teške posljedice za fetus.

Dostupnost neinvazivnih, isplativih i pouzdanih metoda za procjenu rizika i ranu dijagnozu je vrlo važan preduslov za racionalnu selekciju ciljne populacije za preventivne intervencije za sprečavanje gestacijskih bolesti i njihove posljedice. Ovom cilju su, uz prekoncepcijsko savjetovanje, najpogodniji laboratorijski testovi biohemijskih ispitivanja bioloških tečnosti majke. I dalje, ulogu od krucijalnog značaja ima ultrazvučna dijagnostika, koja uspješno otkriva patofiziološku pozadinu gotovo svake komplikacije u trudnoći.

Kada je u pitanju praćenje trudnoće, od samog početka pa do porođaja, današnja nastojanja idu u pravcu obraćanja izabranom ginekologu. On je tu u svakom trenutku, ma gdje vi bili, ukoliko vam je potreban savjet i eventualna pomoć. Zdravo potomstvo je naš zajednički prioritet.

Ishrana u trudnoći

Višak, kao i manjak kilograma mogu uticati na reprodukcijsku sposobnost. Pokušajte prije trudnoće ostvariti i zadržati približno idealnu težinu. Trudnoća nije vrijeme za držanje dijete.

Izbjegavajte masnu hranu i hranu bogatu ugljinim hidratima ili šećerom. Umjesto toga, uživajte u svježem voću i povrću, čija će biljna vlakna posebno pomoći pri zatvoru (opstipaciji), koji je čest problem u trudnoći usljed povećanog nivoa vrijednosti progesterona (miorelaksativno dejstvo), koji takođe može uzrokovati i problem sa urinarnim sistemom. Da biste sačuvali elastičnu kožu, dobru probavu kao i cirkulaciju, pazite na dovoljan unos tečnosti u trudnoći.

Vaše opšte dobro stanje olakšaće ne samo trudnoću, nego i porođaj. Iskoristite vrijeme prije začeća za sticanje određene fizičke kondicije.

Obzirom da je vaša beba potpuno upućena na vas i svu hranu prima kroz vaš krvotok, veoma je važno da se tokom trudnoće zdravo hranite. Ako ste i prije trudnoće zdravo i uravnoteženo jeli, u trudnoći nastupaju tek male promjene u ishrani. Dnevne potrebe u kalorijama rastu tek negdje iza 20. nedjelje trudnoće, i to za 200 – 300 kcal/dan. Daleko je važnije jesti dobro, nego puno. Izbjegavajte hranu bogatu mastima, šećerom i solima, koja ne sadrži važne prehrambene sastojke.

Preporučeno povećanje težine u normalnoj trudnoći iznosi 10 – 12 (15) kilograma. Manjak ili višak kilograma može sprječavati optimalni razvoj vaše bebe i otežati trudnoću kao i porođaj. Sve trudne žene ne dobijaju jednako i ravnomjerno na težini, nemojte se uplašiti ukoliko se vaš dobitak na težini razlikuje od onoga kod vaše prijateljice. Ponekad će zadržavanje tečnosti uzrokovati porast tjelesne težine, što može ometati rad bubrega, a u težim slučajevima izazvati poremećaj rada jetre, srca ili cirkulacije (preeklampsija, HELLP sindrom i sl.).

Tokom trudnoće uveliko se mijenja metabolizam ugljenih hidrata, prije svega usljed stvaranja i izlučivanja velikih količina već postojećih, (estradiol, estriol) kao i novonastalih hormona (hCG, hPL) posteljice. Da bi održavanje normalnog nivoa šećera u krvi uopšte funkcionisalo, gušterača (pankreas) mora tokom trudnoće stvarati insulin u većim količinima, jer je zajedničko svojstvo ovih hormona njihovo insulinsko antagonističko djelovanje! Ako je nivo insulina nedovoljan, povećava se vrijednost šećera u krvi, te govorimo o šećernoj bolesti (diabetesu) nastaloj u trudnoći – gestacijski diabetes. Značenje poremećene kontrole nivoa šećera u krvi tokom trudnoće je višestruko – rast djeteta je često brži, češce su anomalije razvoja, viši je broj prijevremenih porođaja, češće su komplikacije u trudnoći i porođaju. Češca je žutica, kao i smrtnost novorođenčadi. Majke su podložnije infekcijama, a trudnoća se češce završava carskim rezom.

U svakom slučaju preporučuje se izbjegavanje pušenja, kao i konzumacija alkohola, te uzimanje nepotrebnih ljekova, pogotovo u prvom trimestru. Ovo se posebno odnosi na hronične bolesti (epilepsija) gdje bi potencijalno štetne ljekove trebalo još prije začeća zamijeniti s manje štetnim ili neštetnim ljekovima. Među nepotrebne ljekove svakako ne spada vitamin folna kisjelina, koji se preporučuje već od trenutka pojave želje za trudnoćom. Folna kisjelina sprječava nastanak određenih anomalija, prije svega defekata neuralne cijevi embriona! Takođe je poželjna suplementacija nakon prvog trimestra.

Pušenje može biti razlog nastanka promjena na krvnim sudovima, odnosno resicama posteljice, koje će ograničavati dotok kiseonika djetetu. Ovo može uticati na rast nerođenog djeteta, ali i uzrokovati prijevremeni porođaj ili komplikacije prilikom porođaja. Iz istog razloga se preporučuje izbjegavati čak i pasivno pušenje ili boravak u zadimljenim prostorijama. Kod trudnica sa snažnom navikom pušenja češće se javljaju krvarenja u početku trudnoće, kao i spontani pobačaji. Često se kod ovih trudnica javlja poremećaj placentarnog krvotoka i smetnje u razvoju djeteta – prije svega zaostatak u rastu (težini) bebe, zbog čega su u prosjeku bebe trudnica koje puše manje i lakše. Trudnice koje puše obično ne dobijaju na težini onoliko koliko bi trebalo, što se smatra drugim razlogom (osim manjka kiseonika usljed pušenja) za zaostatak u rastu djeteta. Djeca čije su majke pušile u trudnoći (Raucherbabys) imaju dvostruko više smetnji sa disanjem po rođenju. Takođe je učestalija iznenadna smrt novorodenčeta (SIDS -sudden infant death syndrom). Trudnoća, porođaj i roditeljstvo duboko će uticati na vaše odnose u porodici, posebno s partnerom. Vrijeme prije začeć trebalo bi iskoristiti za razgovor s partnerom o promjenama koje slijede i izazovima koji se mogu pojaviti. Vrijeme je da se suočite s eventualnim suprotnim ili ambivalentnim osjećanjima: osjećajem dvoumice ili nesigurnosti. Stoga se, ukoliko ste konzument, blagovremeno odlučite za prestanak upotrebe psihoaktivnih supstanci.

Porođaj

Posljednjih godina sve više trudnica odlučuje se za carski rez jer žele da izbjegnu bolove i napore koji prate prirodan porođaj. Mnoge od njih strepe od komplikacija kao što su pucanje međice, zaglavljivanje ploda u porođajnom kanalu i višečasovni bolovi, dok druge vjeruju da je carski rez najmanje traumatičan za bebu. Tehnički gledano, i ljekarima je lakše da završe operaciju za dvadesetak minuta nego da bdiju nad ženom ponekad i više od šest sati.

Prirodno je najbolje

Međutim, uprkos svemu, ginekolozi se slažu da je za ženu bolje da se porodi vaginalno, a ne „carskim rezom po norudžbini“. Hirurškoj intervenciji treba pribjegavati samo kada za to postoje jaki medicinski razlozi, kao što su blizanačka trudnoća, nesrazmjera između veličine ploda i širine karlice, ili situacija kada beba kreće da izađe karlicom umjesto glavom. Akušer će se odlučiti za carski rez i kada uoči nepravilan srčani ritam i nedostatak kiseonika kod bebe, odlubljivanje posteljice i placentu koja prekriva grlić materice. U indikacije spada i patološki strah od bola, jer takva trudnica ne slijedi uputstva, remeti prirodan tok porođaja i odlaže izlazak bebe, što može loše da se završi jer trudnica mora aktivno i svjesno učestvovati u porođaju slijedeći uputstva akušera. Mora shvatiti da bol koji osjeća nije patološki već je prirodan signal koji joj ukazuje da je beba spremna da ugleda svjetlost dana.

Zahvaljujuci školi trudnica koja egzistira u sklopu savjetovalista Doma zdravlja, svaka polaznica biće psihofizicki spremna za iščekivani čin porođaja.

Tok porođaja teče kroz četiri faze

1. Faza dilatacije (širenja): zavisi od više faktora – starosti trudnoće; zrelosti grlića; veličine ploda; postojanje vodenjaka; broja prethodnih porođaja. Dilatacija se odvija na dva načina – prvi, karakterističan za prvorotke – prvo dolazi do skraćivanja i izravnavanja, a zatim do dilatacije grlića; drugi – karakterističan za višerotke, simultano skraćivanje i dilatacija grlića. Vodenjak ima ulogu u dilataciji. Kod postojanja regularnih materičnih kontrakcija i pri dilataciji većoj od 3 cm treba prokinuti vodenjak.

2. Faza ekspulzije – izlaska – predstavlja fazu istiskivanja ploda kroz koštani i meki porođajni kanal u spoljašnju sredinu.

3. Faza izlaska posteljice – period rađanja posteljice i plodovih ovojaka poslije njenog odlubljivanja (traje do 30 min.)

4. Faza hemostaze – zaustavljanja krvarenja iz materice i njena involucija.

Carski rez

Negdje oko 15% svih porođaja se danas završava carskim rezom. Radi se o hirurškom zahvatu, kada se u opštoj ili epiduralnoj anesteziji malim poprečnim rezom u donjem dijelu trbuha otvara trbušna šupljina i potom materica, te plodovi ovoji i vadi beba. Za vrijeme dok pedijatar pregleda i zbrinjava dijete, ginekolog izljušti posteljicu, te potom sašije ranu obrnutim redom: prvo matericu, potom trbušni zid i to sve po anatomskim slojevima kako slijede. Cijeli postupak traje nekih dvadesetak minuta do pola sata: beba se obično vadi već 4 – 7 minuta nakon početka zahvata, a ostatak vremena se utroši na šivenje. Carski rez je ozbiljna operacija i za potpuni oporavak trebaće vam nekoliko sedmica. Takođe je produžen i boravak u bolnici, koji obično traje 7-10 dana. Nakon operacije će te osjećati probleme još neko vrijeme, prilikom kašljanja ili smijanja, a možete imati i tegobe prilikom sjedjenja ili stajanja. Najznačajnije komplikacije zahvata su svakako infekcija, problem gubitka krvi kod zahvata, problem cijeljenja rane, kao i povećana intra – i postoperativna opasnost od tromboze.

Indikacije za carski rez su dvojakog karaktera: – od strane majke: jako krvarenje (najčešci uzroci jakog krvarenja su placenta previja, prijevremeno odlupljivanje normalno sjedeće placente, ruptura materice), nesrazmjera/disproporcija u veličini djeteta i obliku ili veličini karlice, bolesti majke (teška gestoza, srčane bolesti, šećerna bolest, akutna infekcija herpes genitalisom) – od strane djeteta: abnormalni položaj djeteta, višeplodne trudnoće, prijevremeni porođaj kada se očekuje težina djeteta < 1.500g, protrahirani porođaj, patološki CTG kod zatvorenog materičnog ušća, akutna bradikardija ili acidoza tokom porođaja, ispadanje pupčanika i krvarenje kod pogrešne insercije pupčane vrpce (Insertio velamentosa).

Carski rez se može izvoditi kao primarni i kao sekundarni carski rez. Kod primarnog carskog reza, carski rez se unaprijed planira i izvodi na hladno, prije započinjanja trudova. Sekundarni carski rez se obično izvodi nakon početka porođaja, kada su komplikacije nastupile za vrijeme trajanja porođaja.

Nakon porođaja

Nakon porođaja djeteta nastupa kratka pauza u kojoj ste vjerojatno oduševljeni prvim susretom s vašom bebom. U ovo vrijeme akušer presijeca pupčanik i zbrinjava ranu na pupku bebe. Materica se lagano kontrahuje što dovodi do odvajanja posteljice. Posteljica se zatim u nekih 10 – 15 minuta nakon rođenja djeteta porodi spontano ili blagim povlačenjem za pupčanik od strane akušera.

Nakon porođaja ginekolog pregleda porođajni kanal i zbrinjava eventualno nastale povrede. U porođajnoj sali ćete ostati još nekih 2 sata, a akušeri će redovno kontrolisati vaš izgled, pritisak i intenzitet poslijeporođajnog krvarenja. Veliki dogadaj ostaje sada već iza vas, a počinju se javljati prva pitanja i dileme oko dojenja i zbrinjavanja vaše bebe.Ako ste stigli dovde – onda je vaša beba vrlo brzo u vašem naručju, a sve što vam možemo poželjeti je – srećno!

Izvor: magazin Medical

HiPP

Procedure i Izazovi Samohranog…

Comments

Leave a Reply